Bir Yurttaşlik Pedogojisi Olarak Yas: Ağlayalim Atatürk’e

Özet

Alevi geleneğinin en çarpıcı müzikal türlerinden biri, Âşık Veysel’in yetiştiği Sivas’ın Emlek yöresinde Fazilet Ağzı olarak bilinen deyişlerdir. Epik nitelikte olan bu deyişlerin sözleri, Ali ibn Ebi Talib ve Ehl-i Beyt’in faziletlerini ve kahramanlıklarını övgüyle anlatır ve geleneksel kalıp ezgilerin üzerine döşenerek icra edilir. Nitekim Veysel’in Ağlayalım Atatürk’e adlı eserine odaklanan bu makale, eserin, Fazilet Ağzı’nı millî ve seküler bir söyleme eklemlendirdiğini, Ali’ye atfedilen kutsal karizmayı Atatürk’e projekte ettiğini ve Veysel’in Kemalist ideallerle kurduğu ilişkiyi, daha sonra pek çok Alevi âşık ve müzisyen tarafından benimsenen temel bir referans noktası hâline getirdiğini ileri sürmektedir. Çalışma, metodolojik olarak karşılaştırmalı bir müzikal analizi, şiirsel özelliklerin yakından okunmasını ve sivil din ve kültürel sermaye kavramlarının teorik içerimlerini ve aracılaşma süreçlerine yönelik tarihsel bir bakış açısını bir araya getirmektedir. Bu minvalde, Ağlayalım Atatürk’e ile Zalimin Zulmünden Yıkıldı Cihan mısraı ile başlayan Fazilet Ağzı deyiş arasındaki karşılaştırma, ortak bir geleneksel kalıp ezgi çekirdeğinin korunduğunu, buna karşın, söz dağarının, fabrikalar, ulaşım, diplomasi ve orduya doğru nasıl angaje olduğunu göstermektedir. Hâsılı makale, bu melodik-poetik profilin, medya, repertuvar kurulları ve Türk halk müziği topluluklarıyla birlikte, yas duygusunu cumhuriyetin bekçiliği olarak kurduğu ve yurttaşlık temelli bir yas pedagojisinin kodlarını oluşturduğu sonucuna varmaktadır.