Ahmed Gazzâlî’nin Aşk Tasavvurunda Metafizik ve Ontolojik Aşk
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21032542Anahtar Kelimeler:
Ahmed Gazzali, Aşk, Aşık, Metafizik, OntolojiÖzet
Ahmed Gazzâlî, tasavvuf tarihi açısından önemli bir figürdür. Abisi İmâm Gazzâlî’nin haklı şöhreti, onun geri planda kalmasına sebebiyet vermiş ve bilhassa akademik çalışmalara pek konu edilmemiştir. Bu durum onun görüşlerinin bilinmesi ve yayılması hususunda yetersiz kalınmasına sebep olmuştur. Ahmed Gazzâlî’nin diğer sûfîlerden temeyyüz ettiği husus; aşk üzerine kaleme aldığı Sevânih adlı eseridir. Eserinde aşkın, âşıkın ve mâşukun hususiyetlerini çokça veciz ve bir o kadar da kapalı bir üslupla ele almıştır. Kendisinden önce ve sonra aşkın bu şekilde ve bu seviyede ele alındığı bir eser daha kaleme alınmamıştır. Bu durum, Sevânih’in çığır açan, eşsiz bir eser olarak nitelenmesini sağlamıştır. Bu çalışmada onun engin aşk tasavvuru dünyasına bir nebze de olsa kapı aralamak için, aşkı anlatırken öne çıkardığı iki temel unsur ele alınmaya çalışılmıştır. Bunlardan ilki, nesnesiz aşk tasavvurudur. Aşk söz konusu olduğunda önemli olan aşkın kendisi ve âşıktır. Mâşuk ise geri planda kalmaktadır. Zira mâşuk, kendisine sevdalı bir âşık söz konusu olduğunda mâşukluk sıfatı kazanabilir. Bu sebeple Ahmed Gazzâlî, aşkı anlatırken mâşukun kim olduğunun önemsiz olduğunu düşünür. Bu durum aşkın metafizik boyutunu teşkil eder. Aşk yolculuğunun baş oyuncusu âşıktır. Ahmed Gazzâlî’nin aşk tasavvurunda âşık, birçok çetin imtihanla mücadele ederek, aşk yolculuğunun engellerini tek tek aşması gereken taraftır. Âşıkın en mühim ve zorlu imtihanı ise, kendi varlığından vazgeçmesidir. Kendini feda etmeli ve mâşukta fâni olmalıdır. Aşkın kemâli ancak bu şekilde gerçekleşebilir. Ahmed Gazzâlî’ye göre asıl varoluş; yok oluştur. Bu da bize aşkın ikinci temel unsuru olan ontolojik boyutunu sunmaktadır. Çalışmamızda öncelikle Sevânih’te dilin sınırları ele alınacak, ardından aşkın metafizik ve ontolojik boyutları temellendirilmeye çalışılacaktır.
İndirmeler
Referanslar
Aclûnî, E.-F. İ. b. M. b. A. el-Cerrâhî. (1420/2000). Keşfü’l-hafâ’ (1. bs., Ciltler 1-2). el-Mektebetu’l-Asriyye.
Buhârî, E. A. M. b. İ.. (1414/1993). El-CâmiꜤu’s-sahîh (5. bs., Ciltler 1-7). Dâru İbn Kesîr - Dâru’l-Yemâme.
Cebecioğlu, E. (2014). Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü (6. bs.). Otto.
Gazzâlî, M. E.-F. A. b. M.. (hş. 1359). Sevânih. İntişârât-ı Bonyâd-ı Ferheng-i İran.
İbn Kesîr, E.-F. İ. İ. b. Ş. ed-Dımaşkī eş-Şâfiî. (1413/1993). Tabakātu’ş-ŞâfiꜤiyyîn. Mektebetü’t-Sekāfeti’d-Dîniyye.
İbnü’l-Cevzî, E.-F. C. A. b. A. b. M. el-Bağdâdî. (1412/1992). El-Muntazam fî târîhi’l-mülûk ve’l-ümem (1. bs., Ciltler 1-19). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
İbnü’l-Esîr, E.-S. M. el-M. b. E. M. b. M. eş-Şeybânî el-Cezerî. (1417/1997). El-Kâmil fi’t-târîh (1. bs., Ciltler 1-10). Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî.
Kuşeyrî, E.-K. Z. A. b. H. b. A.. (1409/1989). Er-Risâletü’l-Kuşeyriyye. Dâru’ş-ŞaꜤab.
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî. (2015). Mesnevî-i MaꜤnevî (1. bs.). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.
Muhammed Bâsil Uyûnü’s-Sûd. (t.y.). Dîvânu’l-Hallâc ve maahû ahbâru’l-Hallâc ve Kitâbu’t-Tavâsîn. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
Mücâhid, A. (hş. 1394). MecmûꜤa-i ’Âsâr-ı Fârsiyy-i Ahmed-i Gazzâlî. İntişârât-ı Dânişgâh-ı Tahran.
Mücâhid, A. (Editör). (hş. 1388). Şerh-i Sevânih (1. bs.). İntişârât-ı Dânişgâh-ı Tahran.
Müslim, E.-H. M. b. el-Haccâc b. (1374/1955). El-CâmiꜤu’s-sahîh (Ciltler 1-4). MatbaꜤatu ꜤÎsâ Elbânî el-Halebî.
Nâgûrî, H. (hş. 1388). Şerh-i Sevânih (1. bs.). İntişârât-ı Dânişgâh-ı Tahran.
Öztürk, Y. N. (1996). Hak ve Aşk Şehidi Hallâc-ı Mansûr ve Eseri (2. bs.). Yeni Boyut.
Riyâzî, Dr. H. (t.y.). Âyât-ı Hüsn ü ꜤIşk. Geliş tarihi 18 Ocak 2026, gönderen https://sufi.ir/MysticalBooks(8).php
Sübkî, E. N. T. A. b. A. b. A.. (1413/1992). Tabakātü’ş-ŞâfiꜤiyyeti’l-kübrâ (2. bs., Ciltler 1-10). Hecr li’t-Tibâati ve’n-Neşri ve’t-TevzîꜤ.
Tehâniserî, N. (hş. 1388). Bahru’t-Tasavvuf (1. bs.). İntişârât-ı Dânişgâh-ı Tahran.
Uludağ, S. (2016). Tasavvuf Terimleri Sözlüğü (2. bs.). Kabalcı Yayıncılık.
Zehebî, E. A. Ş. M. b. A. b. O.. (1413/1993). Târîhu’l-İslâm ve vefeyâtü’l-meşâhîri ve’l-aꜤlâm (2. bs., Ciltler 1-52). Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî.
Zerrînkûb, A. (2007). Medreseden Kaçış: İmam Gazzâlî’nin Hayatı, Fikirleri ve Eserleri (2. bs.). Ağaç Yayınları.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Premium e-Journal of Social Sciences (PEJOSS)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
